حميدرضا شهشهان منجم آماتور در گفتگو با فارس با اعلام اين خبر افزود: ماه پس از ساعت 22:30 دقيقه از افق شرق - شمال شرقي طلوع مي‌كند و به تدريج ارتفاع مي‌گيرد.

وي تصريح كرد: پس از اين‌كه ارتفاع ماه از افق به اندازه كافي رسيد مي‌توان سياره مريخ را به صورت جرمي نسبتاً پرنور و با رنگي متمايل به نارنجي در سمت چپ و پايين‌تر از آن با جدايي زاويه‌اي حدود 4.5 درجه به راحتي مشاهده كرد.

شهشهان افزود: تا بامداد روز بعد مي‌توان اين دو جرم زيباي منظومه شمسي را در آسمان رصد كرد. تا صبح، ارتفاع اين دو از افق بيشتر شده و ماه نيز كمي به مريخ نزديك‌تر مي‌شود. يك ساعت پيش از طلوع خورشيد، ماه و مريخ به بيشترين ارتفاع خود رسيده‌اند و بيش از 70 درجه از افق جنوب ارتفاع خواهند داشت. در اين زمان مريخ با فاصله حدود 3.5 درجه از ماه، در بالا و سمت چپ آن ديده مي‌شود.

مريخ چهارمين سياره منظومه شمسي از نظر نزديكي به خورشيد است. هم اكنون زمين در حال نزديك شدن به مريخ است و تا كمتر از3 ماه آينده به كمترين فاصله خود از اين سياره مي‌رسد. تا آن زمان مريخ از ديد ما به تدريج در حال پرنورتر شدن خواهد بود.

سامان جلايريان در گفتگو با مهر افزود: مراسم افتتاحيه اين هفته با حضور وزراي ارتباطات و علوم در سالن شهيد قندي وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات برگزار مي شود.

وي با اشاره به مراسم ويژه هفته جهاني فضا در ايران، گفت: مراسم ويژه هفته جهاني فضا در ايران روز سه شنبه 14 مهرماه توسط پژوهشگاه هوافضا با حضور رئيس سازمان فضايي ايران و رئيس پژوهشگاه هوافضا و اساتيد و محققان اين حوزه در محل پژوهشگاه برگزار مي شود.

جلايريان بازديد از آسمان نما، زنگ فضا، برگزاري نمايشگاه هايي در زمينه فضا در مدارس و مسابقه نقاشي براي کودکان را از ديگر برنامه هاي اين هفته ذکر کرد و افزود: برگزاري نمايشگاه در مدارس، برپايي اختتاميه، برگزاري مسابقات فضايي و اعطاي محصولات فرهنگي سازمان فضايي به برگزيدگان اين هفته از ديگر برنامه هاي درنظر گرفته شده براي هفته جهاني فضا در ايران است.

دبير هفته جهاني فضا در ايران خاطرنشان کرد: برنامه ايرانگردي از ديگر برنامه هاي جانبي اين هفته در ايران است و به همين مناسبت گروهي به اجراي برنامه با موضوع فضا در يک مسير از پيش تعيين شده در کشور مي پردازند. مسابقه مقاله نويسي، ساخت ماکت، نقاشي و پوستر به مناسبت اين هفته برگزارمي شود و به برگزيدگان جوايزي اعطا مي شود.

سازمان ملل متحد روزهاي 4 تا 10 اکتبر هر سال مقارن با 13 تا 19 مهرماه را به عنوان هفته جهاني فضا نامگذاري کرده است. در اين هفته نقش فضا در زندگي انسانها ترويج و تبيين مي شود.

دليل تعيين اين تاريخ ، بزرگداشت دو نقطه عطف در حوزه دسترسي به فضا است. 4 اکتبر 1957، تاريخ پرتاب اولين ماهواره ساخت بشر است و روز 10 اکتبر 1967 نيز تاريخ امضاي قوانين مربوط به فعاليت کشورها در حوزه کشف و بهره برداري صلح آميز از فضاي ماوراي جو از جمله ماه و ساير اجرام آسماني است.

بابک امين تفرشي در گفتگو با مهر با اشاره به همکاري وي با پروژه WTIN گفت: پروژه «جهان در شب» (The World In The Night) را به مناسبت سال جهاني نحوم به انجمن جهاني نجوم ارائه دادم.

اين طرح جزو اولين پروژه هاي نجومي بود که به تصويب اين انجمن رسيد و در حال حاضر به عنوان هماهنگ کننده پروژه مذکور با انجمن جهاني نجوم همکاري مي کنم.

تفرشي به جزئيات اين پروژه اشاره کرد و يادآور شد: اين پروژه در 25 کشور جهان از جمله در ايران در حال اجرا است که طي آن عکاسان نجومي با عکسبرداري از پديده هاي نجومي و نمايش تصاوير حيرت انگيز به مردم توجه آنها را به اين علم جلب مي کنند.

عضو برد مشاوران ستاره شناسان بدون مرز خاطرنشان کرد: پروژه WTIN که از سوي انجمن منجمان بدون مرز هدايت مي شود با شعار «يک مردم ، يک آسمان» برگزار مي شود.

اعضاي ايراني اين پروژه بابک امين تفرشي و اشين زاکاريان هستند.

از آغاز اين جستجو تاكنون تعداد بسياري از اين سيارات كشف شده‌اند كه هر يك دنيايي متفاوت با سيارات آشناي منظومه شمسي داشتند. بسياري از آنان بيش از آن كه شبيه سياره آشناي ما باشند، مثل غول منظومه شمسي، مشتري بودند؛ اما تلاش ستاره‌شناسان براي يافتن سياره‌اي مانند زمين بيش از هر زماني به حقيقت نزديك‌تر شده است. هفته گذشته براي اولين بار گروهي از دانشمندان موفق شدند سياره‌اي را بيابند كه بر خلاف بسياري از يافته‌هاي پيشين ايشان سياره‌اي سنگي است. سياره‌اي كه بررسي‌هاي بيشتر روي آن مي‌تواند درك بهتري از شكل‌گيري سياره‌هاي سنگي در منظومه‌هاي دوردست به دست دانشمندان بدهد.

جستجو براي يافتن سيارات فراخورشيدي و حداقل بحث درباره آنها ريشه‌اي قديمي دارد. اگرچه تنها حدود 2 دهه است كه انسان موفق به پيدا كردن البته غيرمستقيم اين سياره‌ها شده است، اما تاريخ بحث بر سر حضور آنها، تاريخي عميق‌تر است. در دوران قرون وسطي يكي از نخستين افرادي كه سخن از دنيا‌هاي ديگر به زبان آورد، جوردانو برونو بود. او نه بر پايه مشاهدات رصدي و تجربي كه بر مبناي نظام فكري خود امكان وجود دنياهايي ديگر مانند زمين در اطراف ديگر ستاره‌هاي آسمان را ممكن فرض كرد و حتي گامي هم فراتر نهاد و اعلام كرد ممكن است روي اين سيارات حيات وجود داشته باشد و مردماني زندگي كنند.

البته اين عقيده تند در آن زمان به همراه مجموعه‌اي از اتهامات ديگر مانند ادعاي چرخش زمين به دور خورشيد، بحث‌هاي كيمياگري و... باعث شد تا از طرف دادگاه تفتيش عقايد دستگير و به جرم ابراز عقايد مخالف واتيكان زنده در آتش سوزانده شود. اما شايد روزي خود او هم تصور نمي‌كرد كه بحثي اينچنين روزي به واقعيتي بدل شود كه در هر كتاب اطلاعات عمومي بتوان سراغ آن را گرفت.

پس از مدت‌ها بحث نظري و چند كشفي كه با خطا همراه بود، سرانجام در دهه 90 ميلادي بود كه كشف نخستين سياره فراخورشيدي كه به دور ستاره 51 فرس اعظم مي‌چرخيد، تاييد شد. اين كشف آغاز مسابقه‌اي بزرگ در كشف سيارات فراخورشيدي بود. هم اكنون 374 سياره فراخورشيدي كشف شده‌اند كه به دور 315 ستاره در حال چرخشند.

بسياري از اين سياره‌ها، سياره‌هايي هستند كه به مشتري‌هاي داغ معروفند. مشتري، غول منظومه شمسي است كه بر خلاف زمين ما سياره‌اي سنگي نيست و در واقع از يك توده گاز بزرگ تشكيل شده از هيدروژن و هليوم است. به عبارت ديگر، اگر روزي به اين سياره سفر كرديد نبايد انتظار داشته باشيد جايي براي ايستادن روي آن پيدا كنيد.

براساس برخي نظريه‌هاي پيدايش منظومه شمسي، فاصله سيارات با ستاره‌هاي مادر خود با چگالي آنها متناسب است، يعني هر چه سياره كم‌چگال‌تر باشد در فاصله دورتري از ستاره مادر قرار مي‌گيرد مثلا در منظومه شمسي ما عطارد، زهره، زمين و مريخ كه سيارات سنگي به شمار مي‌روند در فاصله نزديك‌تري از مشتري و زحل و نپتون و پبوتون كه سيارات گازي هستند قرار دارند. كشف سيارات فراخورشيدي شك‌هايي را درباره صحت اين رابطه ايجاد كرد. بيشتر سيارات پيدا شده و در حقيقت همه آنها بجز مورد اخير، غول‌هاي گازي نظير مشتري بودند كه حتي در فواصل بسيار نزديك‌تري به دور ستاره مادر خود مي‌چرخيدند. در نمونه‌اي، يك سياره غول‌پيكر گازي با جرم اندكي بيش از مشتري در مداري به دور ستاره مادر خورشيد مانندش مي‌چرخد كه فاصله آن تا ستاره از فاصله عطارد تا خورشيد هم كمتر است. وجود چنين سياراتي باعث شد اصطلاح مشتري‌هاي داغ باب شود؛ سيارات گازي‌اي كه به دليل نزديكي با ستاره مادر، بخشي از جو خود را تحت تاثير دماي ستاره از دست مي‌دهند؛ البته پيدا نشدن سياراتي مانند زمين دانشمندان را نااميد نكرد. بزرگ‌ترين مشكل اين بود كه ابزارهاي ما توان كافي براي تشخيص تاثير ستاره‌هاي كم‌جرم‌تري مانند زمين بر ستاره مادر خود را نداشتند. به همين دليل بسياري از محققان اميدوارند ماموريت فضايي كپلر كه كار خود را آغاز كرده است، بتواند به دانشمندان در شكار سيارات فراخورشيدي كمك كند.

در اين ميان، كشف اخير گروهي از محققان را مي‌توان نقطه عطفي در تحقيقات مربوط به سيارات فراخورشيدي قلمداد كرد.

اين كشف سياره كوچكي در فاصله 500 سال نوري از زمين است و ركورد تيزپاترين سياره فراخورشيدي كشف شده تاكنون را به خود اختصاص داده است. اين سياره كه به نام b7CoRoT- معروف شده تنها 5/2 ميليون كيلومتر از ستاره مادر خود فاصله دارد، اما نكته مهمي كه باعث تمايز اين سياره از بقيه كشفيات تاكنون مي‌شود هيچ يك از اين موارد نيست. اين سياره يك سياره سنگي است.

اين سياره را گروهي معروف بهCoRoT با استفاده از روش گذر سياره‌اي كشف كرده‌اند. در اين روش رصدگران به طور منظم ستاره مادر را زير نظر داشتند. اگر سياره‌اي در اطراف آن باشد و ما آنقدر خوش شانس باشيم كه مدار چرخش سياره به دور ستاره مادرش در راستاي خط ديد ما واقع باشد، آن گاه مي‌توان كاهش نور ستاره بر اثر عبور سياره از مقابل آن را اندازه‌گيري كرد و از اين طريق نه‌تنها به وجود سياره پي برد كه بسياري از مشخصات آن نظير وضعيت جوي، اندازه، سرعت حركت مداري و... را محاسبه كرد.

قطر اين سياره 22900 كيلومتر است، يعني 80 درصد قطر آن بزرگ‌تر از زمين ماست و به همين دليل هنوز نمي‌توان آن را سياره‌اي مانند زمين تصور كرد، اما به هر حال سياره‌اي سنگي است. از سوي ديگر اين سياره به دور ستاره‌اي بسيار جوان مي‌چرخد. اين ستاره تنها 5/1 ميليارد سال عمر دارد كه در مقايسه با خورشيد ما بسيار جوان به شمار مي‌رود. عمر خورشيد ما حدود 6/4 ميليارد سال است.

ويژگي قابل توجه ديگر اين سياره به سرعت مداري بالاي آن در مقايسه با جرمش بازمي‌گردد.

كشف اين سياره سنگي باعث مي‌شود تا نام آن در ميان فهرست كوچكي از سيارات فراخورشيدي قرار گيرد كه به دليل جرمشان بايد آنها را سنگي غول‌پيكر دانست.

اما هنوز راه درازي تا كشف سياراتي مانند زمين باقي است. كشف سياراتي مانند اين نمونه اگرچه به برخي پرسش‌هاي مهم ما پاسخ مي‌دهد، اما در كنارش ده‌ها پرسش جديد ايجاد مي‌كند كه تنها بررسي‌هاي آينده و كشف سيارات ديگر مي‌تواند پاسخي براي آنها پيدا كند.

البته دانشمندان اميدوارند براي رسيدن به اين پاسخ‌ها زمان طولاني را صرف نكنند. با آغاز به كار كامل تلسكوپ فضايي كپلر كه اينك در مدار خود قرار گرفته است، انتظار مي‌رود يكباره شاهد كشف صدها ستاره فراخورشيدي جديد باشيم. كشف اين سيارات كه با توجه به توان و حساسيت ابزارهاي كپلر احتمال پيدا شدن سيارات زمين مانند در ميان آنها را افزايش مي‌دهد، باعث خواهد شد يك باره حجم انبوهي از اطلاعات در اختيار دانشمندان قرار گيرد كه بتوانند با كمك آن رازهاي سر به مهر عالم را باز گشايند.

سرزمين‌هاي دوردست اينك انتظار كشف شدن توسط زمينيان را مي‌كشند.

پوريا ناظمي

«پلانک» ماموريت آژانس فضايي اروپا (اسا) براي مطالعه جهان نخستين است. اين ماهواره که هم اکنون در فاصله يک ميليون و نيم کيلومتري از زمين واقع شده است از 13 آگوست به طور منظم رصدهاي خود را آغاز کرد.

در هفته هاي قبل، دستگاههاي اين ماهواره براي رسيدن به دماي مناسب فعال شدند و هم اکنون نشانگرهاي اين دستگاهها عملکرد بسيار خوب آنها را نشان مي دهند. تاکنون تمام عمليات اين ماهواره بر طبق پيش بينيهاي عملي پيش رفته است.

اين رصدخانه ميکرو امواج ، اولين ماموريت آژانس فضايي اروپا براي مطالعه عمق کيهاني در ميکروامواج است. اين ميکروامواج در حقيقت پرتوهاي فسيلي هستند که از انفجار بزرگ (بيگ بنگ) تشکيل شده اند.

براساس گزارش لاستمپا ، اين ماهواره با چرخش در اطراف اين امواج مي تواند نقشه هايي در طول موج ميکروامواج را از آسمان پيرامون خود تهيه کند.

پلانک به طور بي سابقه اي مي تواند تغييرات دماي عمق کيهاني را اندازه گيري و اولين اطلاعات مربوط به جهان نخستين را ارائه کند. دو دستگاه پر قدرت پلانک به مدت 15 ماه بي وقفه اطلاعات بنياديني را براي تائيد تئوريهايي که تولد و تکامل جهان را توضيح مي دهند جمع آوري مي کند.

اولين دستگاه «دستگاه بسامد پايين» ( LFI) نام دارد که در حال توليد نقشه هايي است که از نظر علمي بسيار کاملتر از نقشه هاي تهيه شده توسط ماهواره WMAP ناسا هستند.

براي مثال در تصوير زير مي توان نقشه اي از آسمان را در طول موج نور مرئي مشاهده کرد. نوار طولي، کهکشان راه شيري  و مظومه شمسي را نشان مي دهند. نوار به رنگهاي کاذب که در بالاي نوار طولي قرار دارند فضايي از آسمان را نشان مي دهند که پلانک در مدت «نقشه برداري اولين نور» (first light survey) تهيه کرده است.

اين رنگها فاصله ميان دماي عمق کيهاني ميکروامواج را نسبت به ارزش متوسط خود نشان مي دهند. به اين ترتيب پلانک توانسته است در يک بسامد نزديک به پيک طيف CMB (پيش زمينه ميکرو امواج کيهاني) اين اندازه گيريها را انجام دهد به طوري که مناطق قرمز تر گرمتر و مناطق آبي تر سردتر هستند.

نوار وسيع قرمز مرکز در اثر تشعشات باند راديويي راه شيري ايجاد شده است در حالي که لکه هايي که خارج از منطقه کهکشاني مي درخشند حاصل پرتوهاي عمق کيهاني ميکروامواج است.

بلافاصله پس از پرتاب ماهواره پلانک در 14 مي گذشته، عمليات کنترل تمام سيستمهاي ماهواره شروع و به موازات آن عمليات سردشدن حسگرهاي اين دستگاهها نيز آغاز شد.

دقت حسگرهاي حساس به تغييرات دماي CMB برابر با يک ميليونيم درجه است. براي رسيدن به اين حساسيت، حسگرهاي پلانک بايد تا دماي بينهايت پاييني سرد مي شدند و در برخي موارد دماي آنها به صفر مطلق يا صفر کلوين (15/273- درجه سانتيگراد) رسيدند و سرانجام اين دستگاهها در دومين هفته ماه آگوست تا دماي مطلوب سرد شدند.

«نقشه برداري از اولين نور» از 13 آگوست آغاز شد و اين عمليات در 27 آگوست به پايان رسيد. حاصل اين عمليات 9 نقشه جديد در 9 بسامد مختلف است. هر نقشه حلقه اي با وسعت حدود 15 درجه را نشان مي دهد که هريک در پهنه اي از آسمان گسترده شده اند. تحليل هاي اوليه نشان مي دهند که کيفيت اين نقشه ها بسيار عالي هستند.

در تصوير زير ، موزائيک هايي از 9 نقشه اوليه پلانک نشان داده مي شود. اين نقشه ها جزئيات اولين نور را به تصوير مي کشند. در اين نقشه ها انتشارات قوي راه شيري به وضوح ديده مي شوند.

اين 9 تصوير ، منطقه اي از آسمان را نشان مي دهند که پلانک در 9 طيف مختلف از آن نقشه برداري کرده است. پايين ترين بسامد 30 گيگاهرتز (تصوير چپ بالا) و بالاترين آن 857 گيگاهرتز (تصوير پايين سمت راست) است.

عمليات نقشه برداري از اولين نور به اتمام رسيده و بلافاصله اولين رصدهاي علمي واقعي آغاز شده است. اين رصدها حداقل 15 ماه بدون وقفه به طول مي انجامند اما اولين نقشه هاي اين رصدها در حدود 6 ماه ديگر در دسترس قرار خواهند گرفت. 

مهر

در اين تحقيق تيمي از محققان بين‌المللي تحت نظارت مركز ملي تحقيقات جوي NCAR با استفاده از مشاهدات آب و هوايي طي يك قرن گذشته و به كارگيري 3 شبيه‌سازي رايانه‌اي بسيار قدرتمند تلاش كردند كه يكي از سخت‌ترين پرسش‌هاي علم هواشناسي را پاسخ دهند:

اگر انرژي‌اي كه زمين از خورشيد دريافت مي‌كند تنها 0.1‌درصد در طول يك چرخه‌ خورشيدي 11 ساله تغيير كند، چقدر اين نوسان كوچك مي‌تواند عامل تغييرات بزرگ در الگوهاي آب و هوايي زمين باشد؟

در پاسخ به اين سوال، نقش خورشيد در 2 ناحيه به ظاهر نامربوط به هم بررسي شد؛ يكي تركيبات شيميايي در استراتوسفر و ديگري دماي سطح آب اقيانوس آرام در ماكزيمم فعاليت‌هاي خورشيدي.

براساس نتايج اين تحقيق اين موضوع مي‌تواند سبب تشديد باد، بارندگي و تغيير دماي سطحي دريا‌ها شده و قادر به پوشش مناطق حاره‌اي و زير مجموعه‌هاي آن و در نهايت تاثير بر آب و هواي جهاني شود.

خورشيد، استراتوسفر و اقيانوس‌ها به گونه‌اي با هم در ارتباط هستند كه مي‌توانند به وقايعي همچون بارندگي زمستاني در شمال آمريكا تاثير بگذارند.

درك اثر چرخه‌اي خورشيدي مي‌تواند نگرش تازه‌اي به وجود آورد تا دانشمندان كه در حال حركت به سوي پيش‌بيني الگوهاي منطقه‌اي آب و هوا هستند، بتوانند الگوهاي آب و هوايي دهه‌هاي پيش رو را از قبل پيش‌بيني كنند.

ارتباط بين ماكزيمم انرژي چرخه خورشيدي و آب‌هاي سردتر در قسمت‌هاي استوايي اقيانوس آرام اولين كشف دانشمندان در اين تحقيق است.

ماكزيمم انرژي چرخه‌اي خورشيدي مي‌تواند باعث تقويت پديده لانينو (La nino) و تعديل ال نينو شود.

اكنون به كمك قدرت محاسباتي رايانه‌هاي پيشرفته و مدل‌هاي بهينه شده در كنار مشاهدات دهه‌هاي قبل اطلاعات بيشتري راجع به اين‌كه چگونه تركيب مكانيزم‌هاي مختلف توانسته ارتباط بين تغييرات خورشيدي با آب و هواي زمين را به هم پيوند دهد در دست است.

مترجم: آتنا حسن‌آباديمنبع: physorg